LÝ THUYẾT - SÁCH HÌNH ĐỘNG
LỚP 10·10 / 2026

HSB2 · 0540 phút

Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của hàm bậc hai trên một đoạn

Đỉnh, hay đầu mút?

Cần học trướcHSB2 · 03 · Bảng biến thiên và đọc đồ thị

Mục tiêu

  • Tìm giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của hàm bậc hai trên đoạn, khoảng, nửa khoảng.
  • Giải thích được vì sao chỉ cần so sánh đầu mút và đỉnh.
  • Chia trường hợp theo vị trí đỉnh khi có tham số.

Khởi động

Bài trước, ta biết giá trị nhỏ nhất của y=x2−4x+1y=x^2-4x+1 trên toàn trục số là −3-3 tại đỉnh. Nhưng nếu một xưởng chỉ được phép chọn xx trong đoạn [3;5][3;5] thì sao? Đỉnh x=2x=2 nằm ngoài khoảng cho phép, nên "đáy của chiếc bát" không dùng được. Em chỉ dùng được một đoạn của đồ thị, và phải xem đoạn ấy đi lên hay đi xuống.

01Kiến thức cần nhớ

1. Quy tắc

Cho f(x)=ax2+bx+cf(x)=ax^2+bx+c, đoạn [α;β][\alpha;\beta], hoành độ đỉnh h=−b2ah=-\dfrac b{2a}.

Vì sao? Khi a>0a>0, hàm giảm đến hh rồi tăng:

  • h≤αh\le\alpha: hàm chỉ tăng trên đoạn, min⁡=f(α)\min=f(\alpha), max⁡=f(β)\max=f(\beta).
  • α<h<β\alpha<h<\beta: min⁡=f(h)\min=f(h); max⁡=max⁡{f(α),f(β)}\max=\max\{f(\alpha),f(\beta)\} (điểm nào xa trục hơn thì cao hơn).
  • h≥βh\ge\beta: hàm chỉ giảm, min⁡=f(β)\min=f(\beta), max⁡=f(α)\max=f(\alpha).

Khi a<0a<0 thì đảo vai trò max và min.

Tương tácBa ứng viên và một đoạn
α < h < β: đỉnh nằm trong đoạn

Kéo α, β (hoặc bấm “Trượt đoạn”): khi đỉnh I ra khỏi đoạn, vòng cam (GTNN) rời đỉnh và dừng ở một đầu mút. Đổi dấu a: max và min đổi vai.

2. Khoảng và nửa khoảng

Trên khoảng hay nửa khoảng, một đầu mút không thuộc tập nên giá trị tại đó không đạt. Khi đó có thể không tồn tại GTLN hoặc GTNN (hàm chỉ tiến gần dần mà không chạm). Vẫn vẽ phác đồ thị hoặc bảng biến thiên để kết luận.

3. Bài toán có tham số

Khi hàm hoặc đoạn có chứa tham số mm, hoành độ đỉnh h(m)h(m) có thể nằm bên trái, bên trong, hoặc bên phải đoạn. Ta chia ba trường hợp, mỗi trường hợp có công thức min (hoặc max) riêng, rồi giải phương trình theo mm và đối chiếu điều kiện của chính trường hợp đó.

Tương tácTham số m: đỉnh ở trái, trong, phải đoạn [0; 2]
trường hợp 2: nhận vì 0 < m < 2

Kéo điểm m dọc đường cam (GTNN theo m): nó gồm ba đoạn ứng với ba trường hợp. Đặt “GTNN cần đạt” rồi xem các giao điểm của đường nằm ngang với đường cam: chỉ nghiệm nằm đúng trường hợp của nó mới nhận.

02Tóm tắt

Vị trí đỉnh hh so với [α;β][\alpha;\beta]a>0a>0a<0a<0
h≤αh\le\alphamin⁡=f(α)\min=f(\alpha), max⁡=f(β)\max=f(\beta)max⁡=f(α)\max=f(\alpha), min⁡=f(β)\min=f(\beta)
α<h<β\alpha<h<\betamin⁡=f(h)\min=f(h), max⁡=max⁡{f(α),f(β)}\max=\max\{f(\alpha),f(\beta)\}max⁡=f(h)\max=f(h), min⁡=min⁡{f(α),f(β)}\min=\min\{f(\alpha),f(\beta)\}
h≥βh\ge\betamin⁡=f(β)\min=f(\beta), max⁡=f(α)\max=f(\alpha)max⁡=f(β)\max=f(\beta), min⁡=f(α)\min=f(\alpha)

03Mở rộng

Đoạn phụ thuộc tham số, chẳng hạn GTNN của f(x)=x2−2xf(x)=x^2-2x trên [m;m+1][m;m+1]: h=1h=1. Nếu m+1<1m+1<1 (m<0m<0): hàm giảm, min⁡=f(m+1)=m2−1\min=f(m+1)=m^2-1. Nếu m≤1≤m+1m\le1\le m+1 (0≤m≤10\le m\le1): min⁡=f(1)=−1\min=f(1)=-1. Nếu m>1m>1: hàm tăng, min⁡=f(m)=m2−2m\min=f(m)=m^2-2m.

Tiếp theoPhương pháp →