01Kiến thức cần nhớ
1. Đồ thị nồng độ – thời gian
Trục ngang là thời gian , trục đứng là nồng độ của một chất. Với chất đầu, đường đi xuống: càng về sau càng thoải (phẳng dần) vì nồng độ chất đầu giảm nên số va chạm hiệu quả giảm. Với sản phẩm, đường đi lên rồi thoải dần. Khi đường nằm ngang, nồng độ không đổi nữa, phản ứng đã dừng (chất đầu hết hoặc phản ứng kết thúc).
2. Tốc độ trung bình và dây cung
Giữa hai điểm và của đường cong, nối thành một dây cung. Độ dốc dây cung chính là tốc độ trung bình theo chất đó:
3. Tốc độ tức thời và tiếp tuyến
Tốc độ tức thời tại thời điểm là tốc độ "ngay lúc đó". Nó bằng giá trị tuyệt đối của hệ số góc tiếp tuyến của đường cong tại điểm . Khi khoảng thu nhỏ dần về , dây cung quay dần thành tiếp tuyến, và tiến về tốc độ tức thời.
Kéo chấm đỏ dọc đường cong hoặc bấm Chạy; thu Δt về 0,5 s để thấy tốc độ trung bình tiến về tốc độ tức thời; đổi sang 35 °C.
02Tóm tắt
| Ý | Nội dung |
|---|---|
| Tốc độ trung bình | Độ dốc dây cung giữa hai điểm: |
| Tốc độ tức thời | Độ dốc tiếp tuyến tại một điểm |
| Hình dạng | Chất đầu: giảm và thoải dần; sản phẩm: tăng và thoải dần |
| Dừng | Đường nằm ngang, độ dốc bằng |
| So sánh | Đồ thị dốc hơn hoặc đạt mức ổn định sớm hơn thì nhanh hơn |
03Mở rộng
Vì sao đường cong chất đầu thoải dần
Ở bài sau ta thấy tốc độ phụ thuộc nồng độ: . Với phản ứng một chất, bậc , tốc độ tỉ lệ với nồng độ hiện tại, nên nồng độ giảm theo hàm mũ . Đồ thị ở các ví dụ trên chính là đường như vậy, với "thời gian giảm một nửa" không đổi ( hay ). Với phản ứng bậc (tốc độ không phụ thuộc nồng độ) đồ thị là đường thẳng.