Phương pháp · Tìm nguyên tố từ phần trăm khối lượng · Hoá học 10

01Phương pháp giải theo dạng

Xác định công thức tổng quát từ hoá trị: nếu đề cho oxide cao nhất $\mathrm{R_2O_x}$ hoặc $\mathrm{RO_{x/2}}$ thì hợp chất khí là $\mathrm{RH_{8-x}}$ (và ngược lại: từ $\mathrm{RH_y}$ suy ra $x = 8 - y$ ).
Viết biểu thức phần trăm khối lượng rồi lập phương trình: với $\mathrm{RH_y}$ thì $\dfrac{y}{R + y} = \%\mathrm{H}/100$ ; với $\mathrm{R_2O_x}$ thì $\dfrac{16x}{2R + 16x} = \%\mathrm{O}/100$ .
Giải ra $R$ ; đối chiếu bảng tuần hoàn (làm tròn theo nguyên tử khối SGK).
Kiểm tra: nguyên tố tìm được có nằm đúng nhóm không và phần trăm tính ngược lại có khớp không.
Nếu đề cho cả hai phần trăm ( $\%\mathrm{R}$ trong oxide và trong hợp chất khí) thì mỗi cái cho một phương trình độc lập để kiểm chéo.

Đặt công thức oxide theo hoá trị: $\mathrm{R_2O_n}$ ( $n$ là hoá trị; chọn $n$ = số nhóm A).
Dùng tính chất: tác dụng với cả $\mathrm{HCl}$ và $\mathrm{NaOH}$ thì lưỡng tính; chỉ với $\mathrm{NaOH}$ thì oxide acid; chỉ với acid thì oxide base.
Dùng dữ kiện phần trăm (hoặc tỉ khối, hoặc khối lượng) để tính $R$ ; kiểm tra $R$ có đúng tính chất đã cho không.
Viết phương trình, tính lượng chất theo yêu cầu (mol, khối lượng).

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
Quên chỉ số $2$ của $\mathrm{R}$ trong $\mathrm{R_2O_5}$	Khối lượng mol phải là $2R + 80$	Viết rõ công thức trước khi lập phương trình
Dùng $\mathrm{RH_5}$ cho nhóm $\mathrm{VA}$	Hoá trị với $\mathrm{H}$ là $8 - 5 = 3$	$\mathrm{RH_3}$
Chọn $\mathrm{R}$ chỉ theo phần trăm, bỏ qua nhóm	Có thể ra nguyên tố sai nhóm	Kiểm tra nhóm và tính chất oxide
Làm tròn sớm	Phần trăm $5{,}88$ cần giữ tới hết	Giải ra $R$ rồi mới làm tròn theo bảng
Viết sai sản phẩm $\mathrm{Al_2O_3}$ với $\mathrm{NaOH}$	Sản phẩm là muối aluminate, không phải $\mathrm{Al(OH)_3}$	Học thuộc cặp phản ứng lưỡng tính