MACH · 0240 phút

Điện trở và định luật Ôm

Đặc tuyến I–U, R theo nhiệt độ

01Phương pháp giải theo dạng

Dạng: Điện trở dây dẫn, điện trở suất

Đổi $\ell$ về $\text{m}$ , $S$ về $\text{m}^2$ ( $1\,\text{mm}^2=10^{-6}\,\text{m}^2$ ); dây tròn: $S=\dfrac{\pi d^2}{4}$ với $d$ là đường kính.
Thay vào $R=\rho\dfrac{\ell}{S}$ . Cần tìm $\ell$ , $S$ hay $\rho$ thì biến đổi tương ứng.
So sánh hai dây cùng chất: lập tỉ số $\dfrac{R_2}{R_1}=\dfrac{\ell_2}{\ell_1}\cdot\dfrac{S_1}{S_2}$ .
Kéo dãn (thể tích không đổi): $\ell'=k\ell\Rightarrow S'=\dfrac{S}{k}\Rightarrow R'=k^2R$ .

Dạng: Định luật Ôm cho đoạn mạch

Đổi đơn vị về $\Omega$ , $\text{V}$ , $\text{A}$ .
Dùng $I=\dfrac{U}{R}$ hoặc $U=IR$ hoặc $R=\dfrac{U}{I}$ tuỳ ẩn.
Nếu các đại lượng đo từ vôn kế, ampe kế: số chỉ vôn kế là $U$ , số chỉ ampe kế là $I$ của đoạn mạch đó.
Điện trở cố định thì $I$ tỉ lệ thuận $U$ : $\dfrac{I_2}{I_1}=\dfrac{U_2}{U_1}$ .

Dạng: Đọc đặc tuyến $I$ – $U$

Xác định trục: trục hoành $U$ , trục tung $I$ (đọc kĩ nhãn).
Đường thẳng qua gốc: lấy một điểm $(U;I)$ bất kì, $R=\dfrac{U}{I}$ không đổi.
Đường cong: với mỗi điểm cần hỏi, $R=\dfrac{U}{I}$ tại chính điểm đó; so sánh các điểm để thấy $R$ tăng hay giảm.
So sánh hai đường thẳng: đường dốc hơn có $R$ nhỏ hơn.

Dạng: Điện trở phụ thuộc nhiệt độ

Xác định $R_0$ ứng với $t_0$ và hệ số $\alpha$ (đề cho).
Tìm $R$ từ nhiệt độ: $R=R_0[1+\alpha(t-t_0)]$ . Tìm nhiệt độ từ $R$ : $t-t_0=\dfrac{R/R_0-1}{\alpha}$ .
Công suất ở hiệu điện thế cố định: $P=\dfrac{U^2}{R}$ .
Kim loại: $R$ tăng khi nóng. NTC: ngược lại.

02Lỗi hay gặp

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
Viết $R=IU$	Sai công thức; $R=\dfrac{U}{I}$	Nhớ $1\,\Omega=1\,\text{V/A}$
Không đổi $\text{k}\Omega$ sang $\Omega$ , $\text{mA}$ sang $\text{A}$	Sai hệ số $10^3$	Đổi hết sang đơn vị SI trước khi thay số
Dùng đường kính thay cho bán kính ( $S=\pi d^2$ )	Sai hệ số $4$	$S=\dfrac{\pi d^2}{4}$ hoặc $\pi r^2$
Cho rằng độ dốc đồ thị $I$ – $U$ bằng $R$	Độ dốc là $\dfrac{I}{U}=\dfrac{1}{R}$	Đọc $R$ từ $\dfrac{U}{I}$
Tính $R$ đèn bằng $\dfrac{\Delta U}{\Delta I}$ giữa hai điểm	Đường cong, $R$ tại điểm là $\dfrac{U}{I}$	Lấy toạ độ của chính điểm đó
Kéo dãn dây mà chỉ đổi $\ell$	Thể tích không đổi nên $S$ cũng đổi, $R$ tăng $k^2$	Viết $\ell S=\text{const}$
Dùng nhiệt độ tuyệt đối thay độ chênh, quên cộng $1$	$R=R_0[1+\alpha\,\Delta t]$	Viết cả hệ số $1$ và $\Delta t=t-t_0$

Tiếp theoVí dụ →