Phương pháp · Nội năng và định luật I của nhiệt động lực học · Vật lý 12

01Phương pháp giải theo dạng

Chọn hệ (khối khí, vật). Mọi dấu tính theo hệ đó.
Với mỗi năng lượng truyền, trả lời hai câu: hệ nhận hay hệ cho? rồi gán dấu: nhận công $A>0$ , sinh công $A<0$ , nhận nhiệt $Q>0$ , toả nhiệt $Q<0$ .
Từ từ khoá: "nén khí" $\Rightarrow A>0$ ; "khí dãn đẩy pit-tông" $\Rightarrow A<0$ ; "đun", "được cung cấp nhiệt" $\Rightarrow Q>0$ ; "toả nhiệt ra môi trường", "làm lạnh" $\Rightarrow Q<0$ ; "đoạn nhiệt" $\Rightarrow Q=0$ ; "đẳng tích" $\Rightarrow A=0$ .
Thay vào $\Delta U=A+Q$ và đọc dấu kết quả.
Nếu tìm $A$ hoặc $Q$ : $Q=\Delta U-A$ , $A=\Delta U-Q$ , rồi trả lời kèm câu "hệ nhận" hay "hệ toả/sinh".

Tính cơ năng bị mất $W$ (động năng $\tfrac12mv^2$ của đạn, thế năng $mgh$ của nước, công ma sát $F_{ms}s$ ). Đổi đơn vị về SI (km/h $\to$ m/s).
Nhân với hệ số phần trăm $H$ nếu đề cho: nhiệt nhận vào $Q=H\cdot W$ .
Xác định vật nhận nhiệt và khối lượng của nó (không nhầm với vật va chạm). Viết $Q=mc\,\Delta t$ .
Giải $\Delta t=\dfrac{HW}{mc}$ hoặc điều kiện khác (ví dụ tìm $v$ tối thiểu để vật nóng chảy).

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
Cho công khí sinh ra mang dấu $+$ trong $\Delta U=A+Q$	Với quy ước $A$ là công nhận, sinh công thì $A<0$	Luôn hỏi "hệ nhận hay cho?"
Quên dấu trừ khi hệ toả nhiệt	$Q<0$ khi toả	Gạch chân "toả", "ra môi trường"
Coi nhiệt lượng là "nhiệt chứa trong vật"	$Q$ là năng lượng truyền, không phải một dạng nội năng chứa sẵn	Nói "truyền nhiệt lượng", không nói "vật có nhiệt lượng"
Cho $\Delta U=0$ ở mọi quá trình đẳng nhiệt	Chỉ đúng với khí lí tưởng	Chất khác: nội năng còn phụ thuộc thế năng
Dùng $\tfrac12mv^2$ với $v$ tính bằng km/h	Sai đơn vị năng lượng	Đổi sang m/s trước
Lấy khối lượng viên đạn thay cho khối lượng chất nhận nhiệt	Nhiệt làm nóng vật nào thì dùng khối lượng và $c$ của vật đó	Nêu rõ vật nhận nhiệt