Phương pháp · Cấu trúc của chất và sự chuyển thể · Vật lý 12

01Phương pháp giải theo dạng

Đọc từng phát biểu, tách thành ba nhóm tính chất: khoảng cách, lực tương tác, chuyển động của phân tử.
Đối chiếu bảng ba thể. Nếu phát biểu nói "đứng yên", "không có lực tương tác" cho chất rắn hoặc lỏng thì sai.
Với phát biểu về nhiệt độ: nhiệt độ cao ↔ chuyển động nhiệt nhanh hơn (trung bình).
Với phát biểu về nội năng (chi tiết ở bài 2): nội năng của vật = tổng động năng và thế năng của các phân tử, không gồm động năng và thế năng của cả vật.
Câu đúng/sai bốn ý: xét từng ý độc lập, chỉ cần một chi tiết sai là cả ý sai.

Xác định chất chuyển từ thể nào sang thể nào, từ đó suy ra thu hay toả nhiệt (rắn → lỏng → khí thì thu).
Nếu hỏi vì sao nhiệt độ không đổi: nêu "nhiệt cấp vào làm tăng thế năng phân tử (phá cấu trúc, tăng khoảng cách), không làm tăng động năng trung bình".
Nếu hỏi bay hơi hay sôi: kiểm xem hiện tượng xảy ra ở nhiệt độ bất kì (bay hơi) hay chỉ ở một nhiệt độ xác định có sủi bọt (sôi).
Nếu hỏi cảm giác nóng/lạnh: quá trình thu nhiệt từ da thì mát (mồ hôi bay hơi, băng khô), quá trình toả nhiệt vào da thì nóng (bỏng hơi nước nặng hơn bỏng nước cùng nhiệt độ vì hơi ngưng tụ toả thêm nhiệt).

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
"Phân tử chất rắn đứng yên"	Chúng dao động quanh vị trí cân bằng; chỉ tại $0\ \text{K}$ lí tưởng mới coi là ngừng	Dùng cụm "dao động quanh vị trí cân bằng"
Nhầm nhiệt độ với nhiệt lượng	Nhiệt độ đo mức nhanh của chuyển động nhiệt; nhiệt lượng là năng lượng được truyền	Chuyển thể: nhiệt lượng có, nhiệt độ không đổi
"Nóng chảy thì nhiệt độ tăng liên tục"	Trong lúc chuyển thể nhiệt độ đứng yên	Nhớ cốc nước đá
Nhầm bay hơi với sôi	Bay hơi: mọi nhiệt độ, bề mặt; sôi: nhiệt độ xác định, cả trong lòng	Hỏi "ở nhiệt độ nào, ở đâu?"
Cho rằng ngưng tụ thu nhiệt	Hơi ngưng tụ toả nhiệt (bằng lượng thu khi hoá hơi)	Quá trình ngược của thu nhiệt là toả nhiệt