Phương pháp · Độ lệch pha và đồ thị sóng · Vật lý 11

01Phương pháp giải theo dạng

Tính $\lambda=\dfrac vf$ (đổi về m).
Lập $\Delta\varphi=\dfrac{2\pi d}{\lambda}$ rồi so với các mốc: bội nguyên của $2\pi$ (cùng pha), lẻ $\pi$ (ngược pha), lẻ $\pi/2$ (vuông pha).
Bài có điều kiện cho khoảng của $f$ hoặc $v$ : viết $\dfrac{2\pi fd}{v}=\Delta\varphi_k$ thành $f=\dfrac{\Delta\varphi_k\,v}{2\pi d}$ (ví dụ cùng pha: $f=\dfrac{kv}{d}$ ), cho $k$ chạy các giá trị nguyên và chỉ giữ những giá trị nằm trong khoảng cho.
Viết phương trình: điểm xa nguồn hơn có pha trừ $\dfrac{2\pi d}{\lambda}$ (trễ pha).

Xem trục ngang là $x$ hay $t$ . Nếu là $x$ : đọc $\lambda$ (hai đỉnh liên tiếp), nếu là $t$ : đọc $T$ .
Đọc biên độ $A$ là độ cao đỉnh so với trục.
Tính $f=1/T$ và $v=\lambda/T=\lambda f$ . Nếu chỉ có một đồ thị, tìm đại lượng còn lại từ đề.
Chiều truyền: dịch nhẹ đồ thị theo chiều giả định rồi so với chiều chuyển động của điểm đã cho; nếu mâu thuẫn thì sóng truyền theo chiều ngược lại.
Vẽ lại sau $\Delta t$ : dịch đồ thị $u$ – $x$ đoạn $v\Delta t$ theo chiều truyền (nhớ chỉ cần phần dư $v\Delta t \bmod\lambda$ ).

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
$\Delta\varphi=\dfrac{\pi d}{\lambda}$	Quên hệ số $2$ : $d=\lambda$ ứng với $2\pi$	Nhớ "một bước sóng, một vòng pha"
Dùng $+\dfrac{2\pi d}{\lambda}$ cho điểm xa nguồn	Điểm xa trễ pha, pha trừ đi	Vẽ mũi tên truyền sóng, xa nguồn = trễ
Bỏ sót giá trị $k$ khi có khoảng của $f$	Mỗi $k$ nguyên cho một nghiệm	Liệt kê $k$ cho tới khi vượt khoảng
Nhầm $u$ – $x$ với $u$ – $t$	Trục ngang khác nhau	Đọc nhãn trục trước khi đọc số
Dịch đồ thị $u$ – $x$ ngược chiều truyền	Đồ thị phải dịch theo chiều truyền	Đỉnh đi tới đâu, đồ thị dịch tới đó