LÝ THUYẾT - SÁCH HÌNH ĐỘNG
LỚP 11·10 / 2026

SS · 0730 phút

Phép chiếu song song và hình biểu diễn của hình không gian

Vẽ hình không gian lên giấy

Cần học trướcSS · 03 · Hai đường thẳng song songSS · 06 · Hai mặt phẳng song song, hình lăng trụ, hình hộp, hình chóp cụt

Mục tiêu

  • Hiểu phép chiếu song song và nêu được các tính chất được bảo toàn (thẳng hàng, song song, tỉ số) và không được bảo toàn (độ dài, góc).
  • Tính tỉ số đoạn thẳng trên hình chiếu từ tỉ số trên hình gốc.
  • Vẽ hình biểu diễn của hình hộp, hình chóp; nhận biết hình nào có thể là hình biểu diễn của một hình phẳng cho trước.

Khởi động

Giơ một tấm bìa hình vuông dưới nắng. Bóng của nó trên sân có thể là hình vuông, hình bình hành hoặc một hình chữ nhật xiên, chứ gần như không bao giờ là hình vuông "đẹp". Nhưng hai cạnh đối của tấm bìa luôn có bóng song song với nhau, và điểm giữa của một cạnh luôn có bóng là điểm giữa của bóng cạnh đó. Mọi cuốn sách vẽ hình hộp trên trang giấy phẳng đều dựa vào những điều "không đổi" như vậy.

01Kiến thức cần nhớ

1. Phép chiếu song song

Cho mặt phẳng (P)(P) và đường thẳng ll cắt (P)(P). Với mỗi điểm MM trong không gian, đường thẳng qua MM song song với ll cắt (P)(P) tại M′M'. Điểm M′M' gọi là hình chiếu song song của MM lên (P)(P) theo phương ll. (P)(P) là mặt phẳng chiếu, ll là phương chiếu. Phép chiếu vuông góc là trường hợp đặc biệt khi l⊥(P)l \perp (P) (sẽ học ở bài 4 chương vuông góc).

ABMA'B'M'l(P)
AM : MB = 2 : 3 thì A'M' : M'B' = 2 : 3.

2. Tính chất

Từ đó: trọng tâm tam giác chiếu thành trọng tâm tam giác hình chiếu; tâm hình bình hành chiếu thành tâm hình bình hành hình chiếu.

Tương tácBóng của hình lập phương

Chỉnh hai thanh trượt đổi phương chiếu: cạnh nằm ngang giữ nguyên độ dài, cạnh đứng bị kéo dài hay rút ngắn; song song vẫn song song, trung điểm vẫn là trung điểm.

3. Hình biểu diễn

Hình biểu diễn của một hình trong không gian là hình chiếu song song của nó lên một mặt phẳng (thường là trang giấy), vẽ nét đứt cho phần bị che khuất. Hình biểu diễn của:

  • đoạn thẳng là đoạn thẳng, tam giác bất kì là tam giác bất kì (tam giác đều hay vuông cũng vẽ thành tam giác thường);
  • hình bình hành, hình chữ nhật, hình vuông, hình thoi: hình bình hành;
  • hình thang là hình thang (giữ tỉ số hai đáy);
  • đường tròn: đường elip.

Quy tắc vẽ. Giữ các quan hệ thuộc, song song, tỉ số; cạnh nào khuất thì vẽ nét đứt. Để vẽ hình hộp chữ nhật, người ta thường chọn cách vẽ "kiểu cavalier": mặt trước vẽ đúng kích thước thật, cạnh chiều sâu vẽ nghiêng 45∘45^\circ và rút còn một nửa độ dài thật.

45°ABB'A'DCD'C'
Hình biểu diễn kiểu cavalier: mặt trước vẽ đúng 6 × 5, cạnh sâu vẽ nghiêng 45° và dài 2 (một nửa của 4).

02Tóm tắt

Giữ nguyênKhông giữ nguyên
thẳng hàng, thứ tự các điểmđộ dài (trừ cùng phương)
song songgóc
tỉ số hai đoạn cùng phươngvuông góc
trung điểm, trọng tâm, tâm hình bình hànhdạng đều, cân của tam giác
hình bình hành, hình thang (tỉ số hai đáy)hình tròn (thành elip)
Tiếp theoPhương pháp →